Porady prawne. Prawo spadkowe

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia, tj. w momencie śmierci spadkodawcy. Wejście w ogół praw i obowiązków zmarłego następuje więc z mocy prawa i nie wymaga od spadkobierców żadnej aktywności. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie znacznie upraszcza samą procedurę dziedziczenia. Problemy pojawiają się jednak w momencie, gdy chcemy np. przerejestrować odziedziczony samochód lub wypłacić z banku zgromadzone przez spadkodawcę oszczędności. Do dokonania tych, a także innych czynności dotyczących majątku spadkowego konieczne jest bowiem posiadanie dokumentu potwierdzającego nasze prawa do spadku. Można go uzyskać m.in. w postępowaniu sądowym.

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – co to takiego?

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku to urzędowy dokument, w którym sąd potwierdza kto i w jakich częściach dziedziczy po zmarłym spadkodawcy. Stanowi dowód na to, że spadkobierca posiada prawo do spadku, co wobec osób trzecich legitymuje go jako uprawnionego do władania majątkiem spadkowym. Spadkobierca może potwierdzić nim swoje prawa m.in. przed:

  • bankiem – aby uzyskać informację o rachunkach bankowych zmarłego lub wypłacić środki pieniężne zgromadzone na rachunku spadkodawcy;

  • urzędem komunikacji – aby przerejestrować odziedziczony pojazd;

  • notariuszem oraz kupującym – przy sprzedaży nieruchomości wchodzącej w skład spadku;

  • dłużnikiem spadkodawcy – chcąc odzyskać od niego wierzytelność wchodzącą w skład spadku;

  • spółdzielnią mieszkaniową – gdy zmarły posiadał spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego.

Taką samą moc prawną jak postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku ma sporządzony przed notariuszem akt poświadczenia dziedziczenia.

Wszczęcie postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku

Aby uzyskać sądowe stwierdzenie nabycia spadku, należy zainicjować przed właściwym sądem stosowną procedurę. Sąd nie może sam wszcząć postępowania, działając z urzędu – musi czekać, aż ktoś z zainteresowanych wystąpi do niego z odpowiednim wnioskiem. Z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku może wystąpić każdy, kto ma w tym interes. Mogą to być zatem nie tylko spadkobiercy, ale także inne osoby np. wierzyciele spadkodawcy, uprawnieni do zachowku, współwłaściciele przedmiotów wchodzących w skład spadku, zapisobiercy, nabywcy spadku itd. Wniosek można złożyć w każdym czasie, jednak samo stwierdzenie nabycia spadku nie może nastąpić przed upływem 6 miesięcy od śmierci spadkodawcy, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Wniosek należy wnieść do sądu rejonowego ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić – do sądu miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W braku powyższych podstaw sądem właściwym jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy.

Do wniosku należy dołączyć:

  • odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy;

  • odpisy skrócone aktów stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo spadkobierców ustawowych ze zmarłym (w przypadku żyjącego małżonka spadkodawcy – odpis skrócony aktu małżeństwa, w przypadku zstępnych, np. dzieci zmarłego – odpisy skrócone aktów urodzenia, a jeśli po zawarciu małżeństwa zmienili nazwisko – odpisy skrócone aktów małżeństwa);

  • wypis z oryginału testamentu notarialnego lub oryginał testamentu sporządzonego własnoręcznie przez spadkodawcę, jeśli testament został sporządzony;

  • dowód wniesienia opłaty od wniosku oraz opłaty za wpis do Rejestru Spadkowego.

Wniosek należy złożyć w biurze podawczym sądu spadku lub przesłać pocztą, pamiętając o załączeniu do niego odpowiedniej liczby odpisów (wnieść należy oryginał wniosku z załącznikami dla sądu oraz po jednym egzemplarzu odpisu wniosku z odpisami załączników dla każdego z uczestników postępowania). Jeżeli wniosek składamy w biurze podawczym sądu, warto mieć ze sobą dodatkową kopię dla siebie i poprosić o poświadczenie na niej faktu oraz daty jego złożenia. W przypadku wysłania wniosku pocztą najlepiej uczynić to listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.

Opłata

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku podlega opłacie sądowej w wysokości 50 zł. Jest to opłata stała, której wysokość nie zależy od wartości czy składu majątku spadkowego ani od ilości występujących w sprawie spadkobierców. Można ją uiścić w kasie sądu spadku, za pomocą tzw. znaków sądowych lub przelewem na rachunek bankowy właściwego sądu. Dodatkowo należy wnieść opłatę za wpis do Rejestru Spadkowego, która wynosi 5 zł.

Dowód wniesienia opłaty od wniosku oraz opłaty za wpis do Rejestru Spadkowego należy załączyć do składanego wniosku.

Jak przebiega rozprawa?

Sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Na rozprawie sąd w pierwszej kolejności ustala fakt śmierci spadkodawcy oraz datę i miejsce zgonu, a także ostatnie miejsce zamieszkania zmarłego. Następnie bada kto należy do kręgu spadkobierców ustawowych oraz czy spadkodawca pozostawił testament. W razie istnienia testamentu sąd dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia oraz ustala kto jest spadkobiercą testamentowym.

Sąd może przyjąć za dowód nieistnienia innych spadkobierców poza ujawnionymi oświadczenie zgłaszającego się spadkobiercy (tzw. zapewnienie spadkowe). Składający zapewnienie powinien wyjawić wszystko co jest mu wiadome o istnieniu bądź nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub dziedziczyłyby wspólnie z nimi oraz o tym czy spadkodawca pozostawił testament. Pod względem skutków karnych zapewnienie jest równoznaczne ze złożeniem zeznań pod przyrzeczeniem, o czym sąd powinien uprzedzić składającego zapewnienie.

Zapewnienie spadkowe jest dowodem, dzięki któremu możliwe jest przyspieszenie toczącego się postępowania. Zasadniczo, po jego złożeniu nie następuje bowiem wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie. Sąd może jednak postanowić o wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie, jeśli uzna, że zapewnienie lub inne dowody w danym przypadku nie są wystarczające.

W ramach omawianego postępowania sąd nie bada składu majątku spadkowego. Jego celem jest bowiem wyłącznie określenie tego, kto i w jakich częściach dziedziczy po spadkodawcy.

Treść postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku

W treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wskazuje:

  • spadkobierców zmarłego, wymieniając ich z imienia i nazwiska oraz podając stopień pokrewieństwa ze spadkodawcą;

  • podstawę na jakiej doszło do dziedziczenia (testament lub dziedziczenie z mocy ustawy);

  • w jakiej części spadek przysługuje poszczególnym spadkobiercom (gdy spadkobierców jest kilku sąd wskazuje ową część odpowiednim ułamkiem).

Aby uzyskać odpis postanowienia należy wystąpić do sądu z wnioskiem o jego wydanie i wnieść opłatę w wysokości 6 zł za każdą stronę odpisu.

A co z podatkiem od spadku?

Osoby należące do tzw. zerowej grupy podatkowej, tj. małżonek, zstępni (czyli dzieci, wnuki itd.), wstępni (rodzice, dziadkowie itd.), pasierb, rodzeństwo, ojczym oraz macocha spadkodawcy mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia od podatku od spadku. Warunki uzyskania zwolnienia szczegółowo określa Ustawa o podatku od spadków i darowizn.

Łukasz Nagórski

USPP WPiA UKSW

facebook.com/UniwersyteckaStudenckaPoradniaPrawnaUksw

22814374 2411221135770034 3994095392057594050 n - Porady prawne. Prawo spadkowe - UKSW, prawo spadkowe, praw, Poradnia Prawna, konsultacje

3 komentarzy o “Porady prawne. Prawo spadkowe

  • 10 marca 2018 at 09:04
    Permalink

    Bardzo dobry tekst! Profesjonalna fachowa zrozumiała porada.POLECAM!

    Reply
  • 10 marca 2018 at 17:47
    Permalink

    profesjonalnie, rzeczowo, a przede wszystkim zrozumiale. Bardzo pomocne!!!

    Reply
  • 10 marca 2018 at 20:51
    Permalink

    Bardzo przydatny artykuł 😉

    Reply

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.